به گزارش خبرنگار روابط عمومی دانشگاه علوم پزشکی ایران، تلفن‌های همراه در ابتدا فقط برای تماس تلفنی ساخته شده بودند، اما امروزه به رایانه‌های جیبی تبدیل شده‌اند که از خرید و سفارش غذا گرفته تا سرگرمی و پیگیری اخبار، همه کارهای ما را راه می‌اندازند.

 

آمارها نشان می‌دهد که از جمعیت کشور، حدود ۶۵ میلیون نفر در فضای مجازی فعال‌ هستند؛ این عدد بزرگ ثابت می‌کند گوشی همراه دیگر یک وسیله ساده نیست، بلکه به عضوی جدانشدنی از زندگی ما تبدیل شده است.

 

اما این راحتی، بهای سنگینی هم دارد! وقتی مرز میان دنیای واقعی و فضای مجازی تا این حد کمرنگ می‌شود، ما عملاً «همیشه آنلاین» و «همیشه در دسترس» هستیم. حالا باید پرسید پشت پرده این «راحتی دیجیتال» چه فشارهای پنهانی بر سلامت روان ما وارد می‌شود و چرا این ابزارهای کوچک، تا این حد آرامش و حریم شخصی ما را تحت‌تأثیر قرار داده‌اند؟

 

کمرنگ شدن مرزهای «خانه» و «محل کار» در عصر دیجیتال

دکتر نجمه خسروان‌مهر، روانشناس بالینی و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران در این باره گفت: یکی از چالش‌های مهم فناوری‌های دیجیتال، از میان رفتن فاصله‌ میان زندگی شخصی و محیط کار است؛ به‌گونه‌ای که فرد حتی در خانه نیز درگیر امور شغلی خود می‌ماند.

 

وی با بیان اینکه حضور مداوم در شبکه‌های اجتماعی و پلتفرم‌های دیجیتال می‌تواند فشار روانی را افزایش دهد، افزود: این مسئله در بزرگسالان باعث می‌شود فرد احساس کند مرزهای زندگی شخصی و کاری‌اش از بین رفته است.

 

این روانشناس بالینی یادآور شد: این وضعیت در کودکان نیز مشاهده می‌شود؛ به‌ویژه زمانی که آموزش‌ها به‌صورت مجازی برگزار می‌شود و معلم در ساعات غیر درسی نیز تکلیف یا آزمون ارسال می‌کند؛ در نتیجه، افراد عملاً ناچار هستند همواره در محیط کار یا تحصیل حضور ذهنی داشته باشند و این موضوع به استرس منجر می‌شود.

 

وقتی مغز در دام اخبار تکراری گرفتار می‌شود

خسروان‌مهر ادامه داد: برای مثال در جریان جنگ اخیر، مواجهه مداوم با اخبار، به‌ویژه اخبار نادرست یا تکراری، سطح اضطراب را بالا می‌برد. تعدد منابع خبری باعث می‌شود افراد بارها یک خبر مشابه را در کانال‌ها، گروه‌ها و اپلیکیشن‌های مختلف ببینند و مغز نیز هر بار آن را مانند یک خبر تازه پردازش کند؛ در نتیجه اثر روانی آن تشدید می‌شود.

 

وی با تأکید بر نقش سواد دیجیتال در کاهش آسیب‌های روانی اظهار کرد: اگر بدانیم پشت هر پلتفرم خبری چه کسانی قرار دارند، چه نفعی از انتشار خبر می‌برند و آیا سایر منابع معتبر آن خبر را تأیید کرده‌اند یا نه، در نحوه پردازش اطلاعات ما اثرگذار خواهد بود.

 

وی با اشاره به تجمیع امکانات مختلف در گوشی‌های همراه نیز گفت: در گذشته ابزارهایی مانند دوربین عکاسی، سی‌دی‌پلیر و کتاب به‌صورت جداگانه استفاده می‌شد، اما امروز همه این قابلیت‌ها در یک گوشی جمع شده است. با این حال باید زمان استفاده را محدود کنیم، تعاملات واقعی را افزایش دهیم، از خطرات ارتباطات آنلاین آگاه باشیم و نشانه‌های هشدار را بشناسیم.

 

خسروان‌مهر افزود: اگر ذهن ما به‌طور مداوم درگیر گوشی باشد یا مدام نگران باشیم که شاید در مدت کوتاهی که گوشی را چک نکرده‌ایم، پیامی دریافت کرده باشیم، در معرض خطر هستیم. پیشنهاد می‌شود زمان‌هایی را بدون درگیری ذهنی با گوشی برای خود در نظر بگیریم، نشانه‌های خطر را بشناسیم و در صورت نیاز با متخصصان این حوزه مشورت کنیم.

 

وی خاطرنشان کرد: استفاده سالم و ناسالم از هر ابزار دیجیتال امکان‌پذیر است و بهره‌گیری درست از فناوری‌های دیجیتال نه‌تنها ایرادی ندارد، بلکه می‌تواند کمک‌کننده باشد؛ برای نمونه، برخی اپلیکیشن‌ها در کاهش اضطراب و افسردگی مؤثر هستند و حتی امکان پایش روزانه خلق و پاسخ به افکار غیرانطباقی را نیز فراهم می‌کنند.